AGNABIO en FAB

Op deze pagina:

AGNABIO

Wat is agrarisch natuurbeheer?

Landbouw en biodiversiteit zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Veel biodi­versiteit is afhankelijk van landbouw, denk maar aan weide- en akkervogels. Om­gekeerd kan biodiversiteit u als landbouwer heel wat voordelen opleveren: nutti­ge insecten helpen plagen bestrijden, een gezond bodemleven draagt bij aan een vruchtbare bodem…

Agrarisch natuurbeheer is het geheel van activiteiten die landbouwers (al dan niet gegroepeerd) als onderdeel van hun bedrijfsvoering uitvoeren. Met als doelstellingen het behoud, het herstel en het creëren van kansen en mogelijkheden voor de ontwikkeling van natuur.

Agrarisch natuurbeheer of de zorg voor (meer) agrobiodiversiteit kan een manier zijn om uw bedrijf te verbreden en op die manier een alternatief inkomen te ver­werven. Bovendien kan de zorg voor de natuur op uw bedrijf u veel voldoening geven, en bijdragen tot een positief imago van uw bedrijf én van de sector.

Zorgzaam omspringen met de aanwezige natuur en biodiversiteit is een belangrijke voorwaarde voor een duurzaam ondernemerschap. Toekomstgericht ondernemen betekent dan ook rendabel produceren met respect voor milieu, natuur en (agro)biodiversiteit. Steeds meer land- en tuinbouwers, individueel of in groep, integreren de zorg voor natuurwaarden en landschapsbeheer in hun economische bedrijfsvoering.

Wat is AGNABIO?

Binnen de Vlaamse overheid wordt actief gewerkt aan het bevorderen van agrarisch natuurbeheer en agrobiodiversiteit. De beleidsdomeinen Landbouw en Visserij en Omgeving kennen een uitgebreide werking inzake dit thema. Via verschillende instrumenten worden de landbouwers ertoe aangezet om via agrarisch natuurbeheer de agrobiodiversiteit te behouden en zelfs te versterken, en om zorg te dragen voor het landschap.

Eind 2009 werd een structurele werking opgericht tussen de beleidsdomeinen Landbouw en Visserij en Omgeving van de Vlaamse overheid rond de thema’s agrarisch natuurbeheer en agrobiodiversiteit. Dit gemeenschappelijk initiatief noemen we verder kortweg AGNABIO.

Doelstellingen van AGNABIO

De werking van het initiatief AGNABIO steunt op drie strategische doelstellingen:

  • Draagvlak verbreden
  • Beleid afstemmen en ontwikkelen
  • Kennis uitwisselen, verzamelen, ontwikkelen en verspreiden

Partners van AGNABIO

De volgende entiteiten maken deel uit van het samenwerkingsverband AGNABIO:

  • Departement Landbouw en Visserij
  • Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek
  • Departement Omgeving
  • Agentschap voor Natuur en Bos
  • Vlaamse Landmaatschappij
  • Vlaamse Milieumaatschappij
  • Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek

Visie van AGNABIO

Er werd een gezamenlij­ke visie uitgewerkt over agrarisch natuurbeheer en agrobiodiversiteit.

Praktijkgids Landbouw en Natuur

cover Praktijkgids Landbouw en NatuurAls landbouwer heeft u heel wat mogelijkheden om de zorg voor natuur en agro­biodiversiteit te integreren in een moderne, rendabele bedrijfsvoering. Met de Prak­tijkgids Landbouw en Natuur willen we u helpen om hiermee praktisch aan de slag te gaan. De praktijkgids geeft niet alleen aan hoe u tegemoet kunt komen aan be­staande verplichtingen, maar geeft ook tips om op vrijwillige basis een stap verder te gaan op het vlak van natuur en biodiversiteit op en rond uw bedrijf.

De Praktijkgids Landbouw en Natuur is digitaal beschikbaar op de website van het departement Landbouw en Visserij.

 

AGNABIO en functionele agrobiodiversiteit (FAB)

Wat is functionele agrobiodiversiteit?

OnkruidbloemenBiodiversiteit kan de landbouwer heel wat voordelen opleveren: nuttige insecten helpen plagen bestrijden zodat hij minder gewasbeschermingsmiddelen moet inzetten. Een gezond bodemleven draagt bij aan een vruchtbare bodem. Dit noemt men functionele agrobiodiversiteit, kortweg FAB. Ofwel: elementen van biodiversiteit op perceelsniveau of landschapsschaal die diensten aanbieden ter ondersteuning van duurzame landbouwproductie en die voordelen bieden voor de regionale en globale omgeving & de maatschappij.

Werken met biodiversiteit is maatwerk en de mogelijkheden voor FAB verschillen van bedrijf tot bedrijf.

Acties rond FAB binnen AGNABIO

Het samenwerkingsverband AGNABIO werkt in 2014 en 2015 (met mogelijke verlenging) rond het thema functionele agrobiodiversiteit of FAB.

Als startmoment vond op 4 november 2014 een inspiratiedag plaats over FAB: “FAB: Voorbeelden uit praktijk, beleid en onderzoek. Inspiratiedag over functionele agrobiodiversiteit”.

Het doel van deze inspiratiedag was om ideeën en informatie uit te wisselen tussen ervaringsdeskundigen, beleidsmensen en onderzoekers over de verschillende aspecten van FAB. En over de mogelijkheden ervan binnen de land- en tuinbouw. In de voormiddag kwamen een aantal inspirerende voorbeelden van FAB aan bod. In de namiddag vonden verschillende workshops plaats over de mogelijkheden van FAB in specifieke subsectoren van de land- en tuinbouw.

Hieronder vindt u het verslag en de presentaties van de infodag:

  • Programma van de inspiratiedag - Programma (PDF)

  • Voorwoord (Jan Kielemoes, hoofd afdeling Milieu-integratie en -subsidiëringen) - Voorwoord (PDF)

  • Inleiding (Bert Reubens, Instituut voor Landbouw, Visserij- en Voedingsonderzoek)

Bert Reubens werkt aan het ILVO en coördineert daar het onderzoek rond raakvlakken tussen landbouw en natuur. De afgelopen jaren was Bert actief in onderzoek en projecten rond onder meer duurzaam bodembeheer, boerderijcompostering, valorisatie van reststromen uit natuurbeheer, agroforestry, FAB in bloemenranden, en monitoring van ecosysteemdiensten. Actuele beleidsthema’s zoals implementatie van IHD en vergroening, zijn richtinggevend voor dit onderzoek.

Bert Reubens leidt deze FAB inspiratiedag in. In de inleidende presentatie wordt stilgestaan bij de keuze voor functionele agrobiodiversiteit als jaarthema voor AGNABIO, bij het concept FAB zelf en de eraan gerelateerde kansen en uitdagingen, en bij het doel van de inspiratiedag.

Links gesproeid rechts nietFAB wordt door het Europees Leerplatform gedefinieerd als ‘die elementen van biodiversiteit op perceelsniveau of landschapsschaal, die diensten aanbieden ter ondersteuning van duurzame landbouwproductie en die voordelen bieden voor de regionale en globale omgeving & de maatschappij’. Het vormt dus duidelijk een thema op het raakvlak van landbouw en leefmilieu en is dus interessant om binnen AGNABIO als forum verder rond te werken. Het thema houdt niet alleen kansen in voor win-win voor landbouw én natuur, maar is vooral erg actueel, gezien de linken met IPM en vergroening van het landbouwbeleid. We beschouwen FAB als een waardevol concept om een draagvlak te creëren voor meer biodiversiteit binnen de sector en op het bedrijf.

Er zijn echter nog veel onzekerheden rond FAB. Met deze inspiratiedag willen we de juiste vragen stellen, ervaringen en ideeën samenbrengen, zoeken naar meerwaarde van en kansen voor FAB, en een netwerk uitbouwen en zichtbaar maken.

Zie presentatie in PDF.

  • Uiteenzetting van proefopzet en resultaten van onderzoek naar natuurlijke plaagbeheersing met bloemenranden (Femke Temmerman, INAGRO)

Femke Temmerman is werkzaam als onderzoeker bij Inagro op de afdeling biologische productie en werkt voornamelijk rond het thema biologische gewasbescherming. De afgelopen jaren heeft ze in het kader o.a. het Interreg-project Solabio, in samenwerking met VLM, onderzoek uitgevoerd naar de effecten van bloemenranden op natuurlijke plaagbeheersing in akkers.

In haar presentatie licht Femke dit onderzoek en de resultaten ervan kort toe.

Zie presentatie in PDF.

  • Getuigenis uit de praktijk (Carl Adriansens, landbouwer, Hof Ter Meulen)

Carl Adriaensens is landbouwer in (R)EVOLUTIE.

De presentatie van Carl gaat over (de evolutie van) het landbouwinkomen en de veelzijdige opdrachten voor de  landbouwketen. "Boeren" is doorheen de jaren sterk veranderd en de vraag naar stukjes natuur in landbouwgebied lijkt wel een omgekeerde wereld ten opzichte van het na-oorlogse landbouwbeleid. Voor Carl is het vinden van een evenwicht tussen voedselproductie en natuur belangrijk. Voor Carl zijn randen een onderdeel van het geheel, maar niet het geheel zelf: hij opteert voor een intensieve gediversifieerde voedselproductie maar omgeven door randen als balanshouder (insecten, buffer voor onder meer nutriënten, fysische scheiding).

Zie presentatie in PDF.

  • Randen voor natuurlijke plaagbeheersing: resultaten van het onderzoek en het samenwerkingsverband Bloeiend Bedrijf (Boki Luske, onderzoeker agrobiodiversiteit, Louis Bolk Instituut)

Boki Luske is onderzoeker agrobiodiversiteit en verbonden aan het Louis Bolk Instituut in Driebergen, Nederland. Zij begeleidt participatief praktijkonderzoek over biodiversiteit op het platteland, zoals projecten over natuurlijke plaagbeheersing, bijen en bestuiving en multifunctioneel landgebruik. Zo is zij onder meer verantwoordelijk voor de inhoudelijke coördinatie van het landelijke samenwerkingsverband Bloeiend Bedrijf.

Boki Luske begeleidt het project Bloeiend Bedrijf, een samenwerkingsverband van ruim 500 agrarische ondernemers die samen aan natuurlijke plaagbestrijding werken. Het project heeft in de eerste plaats een demonstratiewaarde. De landbouwers zaaien akkerranden in die nuttige insecten stimuleren. De akkerranden zijn geen doel op zich maar een middel om kennis over te dragen. De landbouwers worden begeleid in het herkennen van plaagsoorten, hun predatoren en in het vaststellen van schadedrempels. Uit bevraging van de deelnemende boeren blijkt dat ze hun aantal bespuitingen verminderd hebben. Verdere kennisuitwisseling, ook tussen de landbouwers, blijft uiteraard nodig.

Zie presentatie in PDF.

  • FAB en gewasbescherming: het belang van goed waarnemen als onderdeel van IPM (Tessa De Baets, PC Fruit)

Tessa De Baets werkt op de Proefcentrum Fruitteelt op de adviesdienst voor Fruittelers. Zij brengt een uiteenzetting rond het belang van waarnemen in het kader van geïntegreerde gewasbescherming.

De fruitteelt in Vlaanderen is een koploper op het gebied van IPM, Integrated Pest Management of geïntegreerde gewasbescherming. Waarschuwingen zijn een belangrijk onderdeel van IPM in de fruitteelt. Als fruitteler zijn waarnemingen een belangrijk hulpmiddel om een inzicht te krijgen of een parasiet aanwezig is en in welke mate, zodat er pas behandeld wordt wanneer dit echt nodig is. Verschillende onderzoeksinstellingen en voorlichtingsdiensten zenden waarschuwingsberichten uit aangaande ziekten en plagen in teelten, zodat waarnemingen op het juiste moment kunnen gebeuren. Er bestaan verschillende waarnemingstechnieken die in de presentatie geduid en toegelicht worden.

Zie presentatie in PDF.

  • Het belang van het bodemleven (Petra Deproost, Afdeling Land en Bodembescherming, Ondergrond, Natuurlijke Rijkdommen)

Petra Deproost is beleidsmedewerker bij de Dienst Land en Bodembescherming.

Petra Deproost focust in haar presentatie op een vaak onderbelicht aspect van FAB, namelijk de bodem. De bodem is voor de landbouw de eerste productiefactor. Toch is de kennis rond dit levende organisme en zijn bewoners beperkt, hoewel maar liefst 1/3 van de biodiversiteit onder de grond leeft. Mede doordat bodemleven niet zo zichtbaar en aaibaar is als vele andere dieren is de interesse hierin klein. In haar presentatie focust Petra op de belangrijkste bodemorganismen en hun functies. Ze ondersteunt dit met foto’s die aantonen dat deze nobele onbekenden omwille van de essentiële rol die ze spelen in de strijd tegen plagen, weerbaarheid van de bodem, vruchtbaarheid, strijd tegen erosie en vele andere aspecten meer aandacht verdienen, zowel van onderzoekers, overheid, middenveld als landbouwers.

Zie presentatie in PDF.

  • Mogelijkheden voor FAB in de sierteelt (Joachim Moens, HoGent)

Joachim Moens is onderzoeker aan de Hogeschool Gent en al 8 jaar bezig met onderzoek rond functionele biodiversiteit en dan voornamelijk natuurlijke plaagbeheersing en dit in verschillende sectoren: spruitkoolteelt, laanboomteelt en sinds kort in de aardbeiteelt.

Joachim gaat in zijn presentatie in op de mogelijkheden voor FAB in de sierteelt. In de sierteelt is FAB vooral te vinden in de openluchtteelten. Het gaat dan om beschikbaarheid van genetische diversiteit bij telers, maar ook in zogenaamde levende genenbanken zoals arboreta en botanische tuinen. FAB speelt een rol bij het bekomen van een gunstige bodemtoestand, en daar kan een teler op inspelen door rationele bemesting en bodembewerkingen, en door het introduceren of enten van organismen. Siertelers kunnen bestuivers stimuleren door een voldoende en continue voedselaanbod te voorzien of door de schadelijke effecten te beperken door bepaalde gewasbeschermingsmiddelen niet te gebruiken tijdens de bloei van het gewas. Ten slotte kan een sierteler gebruik maken van natuurlijke plaagbeheersing, waarbij het belangrijk is om habitat en voedsel te voorzien. Bloemenranden en gemengde hagen zijn hiervoor uitermate geschikt, maar het effect hangt af van de soort plaaginsecten en natuurlijke vijanden. Joachim Moens sluit af met het vermelden van een Frans onderzoek naar het gebruik van tussengeplaatste potten met bloemen in containerteelt.

Zie presentatie in PDF.

  • Getuigenis uit de praktijk: FAB in de biologische fruitteelt (Yvan Verhemeldonck, biologisch fruitteler)

Yvan Verhemeldonck uit Halen is al 20 jaar fruitteler. Zijn bedrijf is 21 ha groot: 9 ha peren en 12 ha appels. Na heel wat tegenslagen schakelde Yvan 5 jaar geleden gedeeltelijk om naar de biologische teelt, uit economische noodzaak, maar ook uit interesse voor het ecologisch aspect van fruittelen. Binnen 2 jaar zal het bedrijf volledig biologisch zijn.

Yvan Verhemeldonck vertelt over het belang van biodiversiteit op zijn bedrijf, maar gaat ook in op de mogelijkheden die biodiversiteit kan bieden op gangbare bedrijven. Yvan neemt op zijn bedrijf actief maatregelen om nuttigen aan te trekken, zoals het afwisselend maaien van de grasbanen tussen de bomenrijen, het aanplanten van hagen en het kweken van wilde bijen voor de bestuiving. Yvan past feromoonverwarring toe, heeft nestkasten en zitstangen op zijn bedrijf om vogels aan te trekken, en legt steenhopen aan om marterachtigen te lokken om te helpen in de bestrijding tegen woelmuizen en woelratten. Als toekomstgericht teler denkt hij na over het mogelijke nut van vleermuizen op zijn bedrijf en wil hij nog meer aandacht hebben voor de bodemvruchtbaarheid en het bodemleven.

Naast het economisch aspect, was Yvans interesse voor het ecologisch aspect van fruittelen mee de reden dat hij bewust koos voor de omschakeling naar biologische teelt. Veel van zijn kennis haalt Yvan in samenwerking met andere telers binnen de BioVakgroep of PC fruit. Aan het beleid vraagt Yvan aandacht voor de wettelijke aspecten van een aantal maatregelen, en voor de rechtszekerheid voor de teler.

Zie filmpje: Belang van biodiversiteit op het bedrijf van Yvan Verhemeldonck.

Alternatieve tekst voor filmpje Praktijkgetuigenis: Belang van biodiversiteit op het bedrijf van Yvan Verhemeldonck

  • FAB in de rundveehouderij: inpasbaarheid van soortenrijk gras in het rantsoen (Alex De Vliegher, expert duurzame gras- en groenvoederproductie, Instituut voor Landbouw, Visserij- en Voedingsonderzoek)

Alex De Vliegher werkt aan het ILVO. Hij is vooral bezig met onderzoek naar  duurzaam, intensief graslandbeheer en ruwvoederwinning.

Boom graslandDe samenstelling van een rantsoen is gebaseerd op het invullen van de behoeften van het dier voor onderhoud, dracht en productie en wordt bepaald door de beschikbare hoeveelheid en de kwaliteit van de componenten van het rantsoen. In de intensieve landbouw worden vooral grasmengsels met overwegend Engels raaigras gebruikt, en worden de graslanden doorgaans intensief beweid en/of frequent gemaaid voor ruwvoederwinning. Graslanden onder natuurbeheer daarentegen bestaan uit meerdere grassoorten met een lagere landbouwkundige waarde, vlinderbloemigen en kruiden. Weidevogelbeheer en botanisch beheer zijn 2 voorbeelden van natuurgericht beheer van graslanden.

De spreker gaat in op de resultaten van onderzoek dat de vergelijking maakt tussen de grasproductie en –kwaliteit onder intensief, botanisch en weidevogelbeheer. Er wordt een beeld geschetst van de inpasbaarheid van beheersgras in de rantsoenen van zoogkoeien, productief melkvee en groeiend jongvee.

Zie presentatie in PDF.

  • Getuigenis uit de praktijk: FAB in de vleesveehouderij (Jos De Clercq, landbouwer, de Natlandhoeve)

KoeienJos De Clercq is lesgever en landbouwer op De Natlandhoeve, een biologisch gemengd bedrijf. Er wordt zowel vleesvee geproduceerd als aan akkerbouw en fruitteelt gedaan. De naam ‘Natlandhoeve’ staat voor de samentrekking NATuur en LANDbouw en is dan ook een verwijzing naar het feit dat Jos tracht natuur en landbouw samen te laten gaan op zijn bedrijf. In zijn presentatie verwoordt Jos wat FAB voor hem en voor zijn bedrijf betekent. Dat gaat verder dan het leveren van regulerende of producerende diensten. Voor Jos zit het functionele aspect ook in het zich goed voelen op zijn bedrijf en in de omgeving, en in de positieve uitstraling ervan. Dat vertaalt zich door naar de thuisverkoop en het contact met de klanten.

Jos benadrukt dat ook de landbouwer deel uitmaakt van de maatschappij, en sluit af met een aantal aandachtspunten en concrete suggesties voor beleid en onderzoek. Handel naar de boodschap die je verkondigt, zorg dat je spreekt vanuit praktijkkennis en behandel de landbouwers als gelijkwaardige partner, waren de boodschappen die centraal stonden.

Zie presentatie in PDF.

  • Workshop 1: FAB in de rundveehouderij
  • Workshop 2: FAB in de fruitteelt
  • Workshop 3: FAB in de sierteelt
  • Workshop 4: FAB in de akkerbouw en groententeelt in openlucht

Zie verslag in PDF.

  • Slotwoord (Johan Verstrynge, Departement Landbouw en Visserij) - Slotwoord (PDF)

Contactgegevens

Nicole Van Duyse
Tel. 02 552 73 52
nicole.vanduyse@lv.vlaanderen.be

Voor vragen of suggesties in verband met het initiatief AGNABIO of inzake agrarisch natuurbeheer en agrobiodiversiteit in het algemeen of functionele agrobiodiversiteit (FAB) in het bijzonder, kan u contact opnemen via agnabio@lv.vlaanderen.be