Drie jaar Vlaamse voedselstrategie smaakt naar meer

In 2022 zag de Vlaamse voedselstrategie Go4Food het licht. De Vlaamse minister van Landbouw en Voeding Jo Brouns stelde de strategie voor na een intensief cocreatief traject, waaraan vertegenwoordigers uit de agrovoedingsketen, het maatschappelijke middenveld, onderzoek en beleid hun medewerking verleenden. In Brussel kwamen de stakeholders op 18 november 2025 samen om terug te blikken op wat er intussen gerealiseerd is en vooruit te blikken naar de toekomst.

'We zijn nog maar net vertrokken'

In zijn openingswoord schetste Kris Roels van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij het kader van de strategie, die vanuit een systeemaanpak opgebouwd is rond vier pijlers: gezonde en duurzame voeding voor iedereen, voedselsysteem binnen ecologische grenzen, voluit voor een veerkrachtige voedseleconomie en voedsel verbindt boer tot burger. In voedselwerven zoals de eiwitstrategie of het actieplan voedselverlies werken verschillende entiteiten binnen de Vlaamse overheid samen rond specifieke voedseltopics. Voedselveranderaars zoals Brooddoosnodig en ZoBio startten van onderuit ambitieuze initiatieven op en kregen daarvoor vaak subsidies. Voedseldeals zijn impactvolle hefboomacties rond thema’s als catering, eerlijke prijzen en agro-ecologie. Diverse actoren in het voedselsysteem engageren zich om eraan te werken. 

‘We zijn nog maar net vertrokken, de weg is nog lang’, benadrukte de spreker. Hij was trots op enkele mooie verwezenlijkingen zoals de organisatie van de Open Food Conference tijdens het Belgische EU-voorzitterschap, investeringen in onderzoek en innovatie rond landbouw en voeding, nieuwe ketensamenwerkingen en de uitwerking van een ecosysteem voor samenwerking in het voedselsysteem. In het Vlaamse regeerakkoord staan er voldoende aanknopingspunten. De Vlaamse Regering investeert in de huidige legislatuur in gezonde schoolmaaltijden, maakt werk van een beter aankoopbeleid, biedt ondersteuning voor lokale voedselstrategieën en werkt samen met catering en retailsector.

‘We worden vandaag omringd door voedsel dat niet voedt, maar enkel vult’

Tijd voor de keynotesprekers. Loes Neven van het Vlaams Instituut Gezond Leven vertelde hoe in onze contreien het probleem van schaarste in de voedselvoorziening na de Tweede Wereldoorlog geëvolueerd is naar een probleem van overvloed en overconsumptie. De hoogproductieve landbouw en de performante verwerkingsindustrie en distributiesector zijn daar niet vreemd aan. Voedingsaanbevelingen zijn meer dan ooit nodig. In de voedingsdriehoek van vandaag gaat het niet meer om louter voedingsstoffen en calorieën, maar om het voedingspatroon als geheel. Ook de impact op milieu en klimaat speelt daarbij een rol. De gemiddelde Vlaming eet vandaag te weinig volle granen, peulvruchten, noten, groenten en fruit; het verbruik van rood en bewerkt vlees, gesuikerde dranken en lege calorieën zoals chips, koeken en alcoholische dranken ligt daarentegen te hoog. Het gevolg: alarmerende cijfers voor obesitas en overgewicht en voedingsgerelateerde ziekten. 

De voedselomgeving is allesbehalve een weerspiegeling van de voedingsdriehoek. ‘We worden vandaag omringd door voedsel dat niet voedt, maar enkel vult’, constateerde de expert. Dat geldt vooral voor buurten met kwetsbare bewoners en de schoolomgeving. De online omgeving, van Tiktokfilmpjes van influencers tot thuisleveringsapps, stimuleert de ongezonde vette en zoete hap. Het is fout om te denken dat gezond eten enkel een individuele keuze is en dat kennis over gezonde voeding volstaat om tot gedragsverandering te komen.

‘De huidige toestand van de voedselomgeving is een reactie op het beleid’

Michiel De Bauw (KU Leuven en Sciensano) ging verder op het elan. Hij hield een warm pleidooi voor een gecoördineerde aanpak van alle overheidsinstellingen en een afstemming van beleidsdoelen en beleidsinstrumenten om de povere voedselomgeving aan te pakken. ‘De huidige toestand van de voedselomgeving is geen probleem dat zomaar opduikt, maar is een reactie op het beleid’, onderstreepte hij. Kinderen worden vandaag bijvoorbeeld niet beschermd tegen reclame voor ongezonde voeding en alcohol. Informatiecampagnes hebben ervoor gezorgd dat iedereen tenminste weet dat obesitas een probleem is. Een doortastender optreden van het beleid via sterkere regulering is nodig om het eetgedrag effectief te veranderen. De hele voedseleconomie moet mee aan boord om van duurzame en gezonde voeding de gemakkelijkste keuze te maken, zoals de Vlaamse voedselstrategie ambieert. 

‘De Vlaming wil meer korte keten in zijn buurt’

In het eerste podiumgesprek stelden Jonathan Benhaiem (Sciensano) en Carla Mingolla (ILVO) de eerste resultaten voor van het burgerwetenschapsonderzoek De Grote Voedselkaart, dat de steun kreeg van VLAIO. Bijna 5000 deelnemers registreerden zich in de app om hun voedselomgeving te beoordelen. Daarbij waren vrouwen en mensen met een goed inkomen en een hogere opleiding oververtegenwoordigd. Daarom werden kwetsbare groepen ook nog apart benaderd. 

Vlamingen vinden het spijtig dat bakkers en slagers op veel plaatsen verdwenen zijn en ze zijn bezorgd over de toename van fastfood in het straatbeeld. Ze zijn heel positief over de korte keten, de rechtstreekse verkoop bij de producent, al kiezen ze meestal toch voor het gemak van de supermarkt. In rurale gebieden nemen ze vaker de auto om eten te kopen. De onderzoeksresultaten worden gebundeld in rapporten en voorgesteld op een actiedag op 13 februari 2026 in Leuven, waar geïnteresseerden mee kunnen nadenken over concrete acties. ‘We denken als vervolgtraject aan een nationale of Europese burgerbevraging en een praktische toolbox voor lokale besturen’, klonk het bij Sciensano. 

‘Vergeet de leerlingen van het secundair onderwijs niet’

Kim Swyngedouw (Enchanté vzw en Brooddoosnodig) en Katharina Beelen (Rikolto) wisselden van gedachten over gezonde voeding op school. Brooddoosnodig is een grassrootsinitiatief dat in 2021 ontstond in Gent en dat via solidaire netwerken van ouders, leerkrachten, buren, lokale winkels en vrijwilligers alle leerlingen van de school een voedzame brooddoos aanbiedt. Mede door de steun van de Vlaamse overheid kunnen nu 230 scholen in heel Vlaanderen van het aanbod profiteren.  ‘Het uiteindelijke doel is om onszelf overbodig te maken’, stelde de verantwoordelijke. 

Rikolto werkt veel samen met scholen en lokale besturen en moedigt ze aan om in te tekenen op de nieuwe subsidielijn van Departement Zorg voor gezonde maaltijden op de basisschool. Via het internationale Good Food@School-project ontstonden al pilootprojecten rond een gezonder voedingsaanbod op school, vertrekkend van de Whole Food Approach: het gaat niet alleen om schoolmaaltijden, maar om de bewustmaking van kinderen, leraars én ouders en om een gezondere schoolomgeving. Het helpt daarbij niet als populaire tv-figuren frituursnacks op de markt brengen. Tot slot twee beleidsaanbevelingen: ‘Vergeet de leerlingen van het secundair onderwijs niet en besteed meer middelen aan preventie. Dat spaart de gezondheidszorg op lange termijn geld uit.’ 

‘Goed eten draagt bij tot het genezingsproces’

Lieven Devreese, dit jaar nog verkozen tot beste mannelijke bioboer van Europa, stelde een sterk staaltje van samenwerking tussen landbouw en catering voor. Hij levert met zijn boerderij Het Polderveld In Knokke-Heist groenten aan AZ Zeno. Het ziekenhuis stelt voedsel centraal in zijn aanbod en kookt zo veel mogelijk zelf met verse seizoensproducten. De patiënten kunnen gerechten kiezen uit de zogenaamde voedingsbibliotheek. ‘Goed eten is belangrijk voor de patiënt. Het draagt bij tot zijn mentaal welzijn en het genezingsproces. Tegelijk kan het keukenteam zijn creativiteit de vrije loop laten, wat de arbeidsvreugde ten goede komt. En dankzij de gegarandeerde afzet volgens het principe van community supported agriculture (CSA) haal ik er een eerlijk inkomen uit’, legde de landbouwer uit. Ook voedselverlies wordt actief bestreden door bijvoorbeeld pesto te maken van wat overblijft.

Deze samenwerking leverde de inspiratie voor het project ZoBio, waarin vijf zorginstellingen rechtstreeks samenwerken met bioboerderijen in hun buurt om meer lokale bioproducten te integreren in hun menuplanning. Het project, ingediend door Bioforum, kreeg steun van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij in het kader van de Europese Innovatiepartnerschappen (EIP).

‘De eiwittransitie vergt meer samenwerking’

Aan het laatste podiumgesprek namen Tom Nijs, landbouwer betrokken bij Boon voor Leuven, en Elena Lievens (Artevelde Hogeschool en Kiket) deel. Zij vertelden over hun project dat met de steun van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij nieuwe samenwerkingsverbanden creëerde rond duurzame en gezonde eiwitten. Kiket werkt rond kikkererwten, een populaire peulvrucht in Vlaanderen, onder meer bekend van hummus en falafel. De Vlaamse landbouwer kan inspelen op de vraag van de consument en kan daarvoor rekenen op een subsidie via de ecoregeling nieuwe teelten. Elena Lievens gaat er prat op dat ze erin geslaagd is om lokale hummus en falafelnuggets in de Delhaize te krijgen. ‘De meeste consumenten gaan naar de supermarkt, dus daar heb je de grootste impact. Dat vereist wel een stabiele aanleveringsketen met voldoende volumes.’ Het vervolgproject KickChick focust op rentabiliteit. 

Tom Nijs kiest als schapenhouder en teler van eiwitgewassen zoals quinoa, gele erwt, lupine en soja bewust voor de korte keten. Hij levert aan restaurants en traiteurs, verenigd in Kortom Leuven. ‘Zo kan ik meer mijn eigen verhaal vertellen en de consument sensibiliseren. Mijn volume is daarvoor voldoende en ik krijg een correcte prijs, die hoger ligt dan de wereldprijs.’ De nieuwe teelten stellen teelttechnische, maar ook logistieke uitdagingen, zoals triage en opschoning. ‘De eiwittransitie vergt meer samenwerking, tussen landbouwers onderling en met andere ketenpartners rond verwerking en afzet.’

Work in progress

Daarna kregen vier sprekers het woord om in een wervende boodschap  te vertellen wat er zoal in voorbereiding is op vlak van voedselprojecten. 

• Katrien Verbeke (Let Us) wil met het door de Vlaamse overheid gesteunde project Local4Food een versnelling realiseren bij lokale besturen om lokale voedselstrategieën te ontwikkelen. Local4Food biedt online seminaries, maar ook één-op-één-mentorschap aan, en plant een Regionale Voedseldag op 23 februari 2026 in Antwerpen.
• Veerle De Graef van de speerpuntcluster Flanders’ Food had het over het belang van een economisch, ecologisch en sociaal duurzame voedingsindustrie, die inzet op innovatie en internationale samenwerking.
• Sandrine Vokaer (Leefmilieu Brussel, Good Food Strategie 2) ging in op de gesprekken die ze samen met de twee andere gewesten voert met de retail in het kader van hun voedselstrategie. De grote supermarktketens willen zich engageren voor meer lokaal, meer bio en een eiwitshift richting meer plantaardige producten. Elke keten zal daarvoor in 2026 acties lanceren.
• Jessie Van Tricht (Ferm) kondigde de 100^ste verjaardag van Ons Kookboek in 2027 aan. Het feestjaar is de ideale gelegenheid om gezonde, evenwichtige voeding in de kijker te zetten en een beweging te creëren rond koken met verse lokale producten en samen eten. Ferm zoekt partners die er hun schouders mee onder willen zetten.

‘Laat ons samen timmeren aan een duurzame voedseltoekomst!’

Het slotwoord was voor Patricia De Clercq van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij. Ze herhaalde dat ons voedselsysteem voor grote uitdagingen staat. Ongezonde voedingspatronen, de klimaatverandering en eerlijke prijzen voor elke schakel in de keten zijn er maar enkele van. Bovendien zien we dat door de toegenomen geopolitieke spanningen de politieke prioriteiten verschoven zijn. Veiligheid en welvaart staan nu centraal. De overheidsmiddelen op de verschillende beleidsniveaus staan ook onder druk, en de tendens gaat naar deregulering.

Maar de administrateur-generaal ziet ook redenen tot optimisme. De stakeholderbijeenkomst heeft duidelijk gemaakt dat vele partners op het terrein al waardevolle initiatieven hebben genomen in het kader van de Vlaamse voedselstrategie, en er staan er nog heel wat veelbelovende projecten op stapel. Haar besluit: ‘Een systeemverandering is het werk van vele actoren over vele jaren. Opgeven of op de lange baan schuiven is simpelweg geen optie. We moeten daarom kansen grijpen om onszelf heruit te vinden, om creatief en innovatief naar oplossingen te zoeken en vooral om, meer dan ooit, in te zetten op samenwerking en krachtenbundeling. Laat ons samen timmeren aan een duurzame voedseltoekomst!’

Verneem er meer over op Go4Food: een Vlaamse voedselstrategie voor morgen | Landbouw en Zeevisserij. Schrijf in op onze nieuwsbrief of volg ons op LinkedIn.