Insecten

Op deze pagina:

Zie ook: informatie over bijen

Strategisch platform insecten

logo strategisch platform insectenOm tegemoet te komen aan de groeiende nood aan een duidelijk kader en een gezamenlijk platform m.b.t. insectenteelt, heeft de Vlaamse minister van Omgeving, Natuur en Landbouw in 2015 een strategisch platform insecten opgericht. Dit platform komt op regelmatige basis samen om de kennis over en ervaringen met insectenteelt van onderuit te structureren, sturen en de knelpunten aan te kaarten. 

Het strategisch platform insecten is drieledig en bestaat uit een:

Een Engelstalige beschrijving van het Strategisch Platform Insecten vindt u hier:

Strategic Platform for Insects (Belgium): description

Stuurgroep

Doelstelling

De stuurgroep is een kleine kerngroep van een 15-tal organisaties die het strategisch platform insecten stuurt, terugkoppelt met de werkgroep onderzoek, de wettelijke knelpunten aankaart en adviezen geeft aan het beleidsniveau.

Deelnemende organisaties

Departement Landbouw en Visserij, ILVO, FAVV, FOD Volksgezondheid/SPF Santé, OVAM, OVOCOM, VCM, VLM, Belgian Insect Industry Federation (BIIF), Belgian Feed Association (BFA), Boerenbond, het Algemeen Boerensyndicaat (ABS), Flanders FOOD en diergezondheidszorg Vlaanderen (DGZ).

Werkgroep onderzoek

Doelstelling

In de werkgroep onderzoek zijn alle onderzoekpartners betrokken bij onderzoek rond insecten en de sectorfederatie BIIF (Belgian Insect Industry Federation) vertegenwoordigd. Deze werkgroep heeft als voornaamste doelstelling de afstemming van bestaande en ontwikkeling van nieuwe onderzoeksprojecten. Hierbij wordt eveneens teruggekoppeld met de stuurgroep en wordt een prioritering gemaakt van de grootste onderzoeksnoden.

Deelnemende organisaties

Departement Landbouw en Visserij, ILVO, VLAIO, Belgian Insect Industry Federation (BIIF), BIOBEST N.V., Gembloux (CRA Wallonie), Inagro, Innovatiesteunpunt Boerenbond, Thomas More, KULeuven, UGent, Vives, VITO, Renewi, VLAIO, UZ Leuven.

Lopende onderzoeksprojecten

Lopende onderzoeksprojecten insecten

Project

Looptijd

Uitvoerder

Doel

Post-Doctoraat "Exploring transcriptome and microbiome dynamics in response to microbial challenges and nutritional immunomodulation in Hermetia illucens larvae"

1/10/2018 - 01/10/2021

KU Leuven (Dr. Jeroen De Smet)

Microbiologische werking van de zwarte soldatenvlieg

Doctoraat: Extraction and utilization of nutritional components from Patanga succincta for improved food security in Bangladesh

01-10-2018 t.e.m. 30-09-2022

KU Leuven (Habiba Kathun)

Extractie en gebruik van voedingscomponenten uit Patanga succincta voor verbeterde voedselzekerheid in Bangladesh

Applisurf, FISCH project; Screening the APPLIcation potential of a yeast-based bioSURFactant portfolio

08/10/2018 - 08/10/2021

Flanders Bio-based Valley (FBBV)

chemische modificatie om specifieke types surfactanten te maken i.f.v. doel (bv. beschermende werking voor bijen). Meer info: http://www.bbeu.org/pilotplant/applisurf/ / http://catalisti.be/event/applisurf-kick-off-event/

Introsect: Introductie van insectenkweek als landbouwactiviteit in de primaire sector

10/2019 - 10/2023

Inagro

Introductie van insectenkweek als landbouwactiviteit in de primaire sector

ENTOBIOTA-Turning Black into Golden Soldier Fly Larvae(Hermetia illucens)

1/1/2019 - 31/12/2022

KU Leuven

Toegevoegde waardecreatie door analyse van de microbiota en het metabolisme van de larven van de zwarte soldatenvlieg als afvalverwerkers

SUSINCHAIN: SUStainable INsect CHAIN

1/10/2019 - 30/09/2023

KU Leuven, Inagro

Aanpakken van een aantal horden voor de insectensector om een duurzame sector (ecologisch en economisch) te worden

H2020-PPiLOW-Poultry and pig low production input + welfare

01/09/2019-31/08/2024

ILVO, Millibeter

Het dierenwelzijn bij varkens en pluimvee, gehouden onder biologische condities en vrije-uitloopsystemen, verbeteren. Onder andere door combinatie met (levende) insecten als voeder.

Basta

1/01/2019 - 31/12/2022

Millibeter, Agriprotein

De toegevoegde waarde van biochartoepassing voor duurzaam landgebruik met gerichte toepassingen in processen, substraat- & (toekomstbestendige) openveld-teelt.

ValuSect

01/09/2019 - 1/06/2023

Thomas More

Insecten introduceren in het Westerse dieet, door verbetering van de kwaliteits van het productie en -verwerkingsproces en verhogen van consumentenacceptatie

UpWaste: Sustainable up-cycling of agricultural residues: modular cascading waste conversion sytem

01/04/2020-31/03/2023

Thomas More, KU Leuven

De ontwikkeling via modellering van een flexibel en modulair systeem voor de omzetting van landbouwafval in algen- en instectenbiomassa om zo nieuwe marktopportuniteiten te creëren

Poultrynsect: The use of live insect larvae to improve sustainability and animal welfare of organic chickens production

1/11/2020 - 30/10/2023

Inagro

Het effect van levende insectenlarven voor langzaam groeiende biologische kippen te testen op vlak van prestaties, immuniteit, darmgezondheid en vleeskwaliteit met als doel een duurzamere vleesproductie en verbeterd dierenwelzijn.

Entomoponics

1/07/2021 - 30/06/2023

Inagro

Valorisatie van plant- en oogstresten van glastuinbouwers door meelwormen + verkenning van meervoudig gebruik van serre (vruchtgroenteteelt + insectenkweek)

Impulsproject: Versterking van KU Leuven Campus Geel als excellentiecentrum voor industrieel insectenonderzoek

01/01/2021-31/12/2022

KU Leuven

Partners binnen en buiten KU Leuven (ook industrieel) aantrekken voor nieuwe samenwerkingen in de context van het SymBIOnt-gebouw door preliminaire data te genereren voor nieuwe projectaanvragen; uitwerken van een valorisatieprogramma

Innovatiemandaat (post-doc) VITO

1/9/2020-31/8/2023

VITO (Lise Soetemans)

Gebruik en manipulatie van chitosan uit zwarte soldaatvlieg voor gewas- en fruitbeschermingstoepassingen

OVAM-project frass

15/4/2021-15/12/2021 Thomas More

Risico-analyse van het restsubstraat van insecten

ValoReSect 1/9/2021-31/8/2024 Thomas More Valorisatie van het restsubstraat van insecten

Overzicht van onderzoeksprojecten rond insecten (2015 tot nu)

Jaarlijkse stakeholdersmeeting

Doelstelling

Via een jaarlijkse stakeholdersmeeting zal teruggekoppeld worden met het bredere publiek zoals landbouwers, beleidsmakers en andere geïnteresseerden. De resultaten van de platformwerking, nieuwe projecten of beleidsontwikkelingen worden hier gepresenteerd. Daarnaast is dit ook een netwerkevent om alle actoren uit onderzoek, beleid en praktijk binnen de insectensector met elkaar in contact te brengen.

De eerste editie ging door op 7/12/2016 te Leuven en werd samen met de partners van het TETRA-project IN2BROILER georganiseerd. Zie stakeholdersmeeting 2016 voor het volledige programma, de abstracts en vrijgegeven presentaties.

De tweede editie ging door op 30/01/2018 te Rumbeke en werd samen met VIVES en Inagro georganiseerd. Zie het insectenloket voor het volledige programma.

De derde editie ging door op 10 december 2019 te Brussel. Het thema is 'Hoe duurzaam zijn insecten écht? De rol van insecten in de circulaire economie'. Zie stakeholdersmeeting 2019 voor het volledige programma met inschrijvingslink.Overzicht van onderzoeksprojecten rond insecten

Wetgeving

Hieronder vindt u een overzicht van de van kracht zijnde regelgeving met betrekking tot insectenkweek en/of verwerking, van de kweek tot verwerking, het gebruik van het restsubstraat (frass) en de handel van insecten(producten).

Voor een snelle samenvatting: Een overzicht van de Europese insectensector en de belangrijkste van toepassing zijnde Europese wetgeving vindt u in deze factsheet.

Volgende videolessen geven een bondig overzicht van de Belgische wetgeving met betrekking tot insectenkweek:
•   videoles - Belgische wetgeving insectenkweek (deel 1)
•   videoles - Belgische wetgeving insectenkweek (deel 2)

Starten met insectenkweek

Registratie

Elke operator die in België actief is in de voedselketen moet eerst door het FAVV geregistreerd, erkend of toegelaten te zijn. Op basis van het risico, gelinkt aan deze activiteit, is (van hoog naar laag risico) een erkenning, toelating of registratie vereist.

Voor insectenkweek (van alle insecten andere dan bijen/hommels) is enkel registratie bij het FAVV vereist. Dit betekent dat kennisgeving voldoende is, zonder administratief onderzoek of bedrijfsbezoek. Voor meer informatie kan u de activiteitenfiche ACT 366 op de pagina http://www.favv-afsca.fgov.be/erkenningen/activiteiten/fiches/ consulteren. Zie ook meer info mbt erkenningen.

Vergunningen

Een vergunningsplichtig project is een project dat onderworpen is aan de vergunningsplicht inzake ruimtelijke ordening (stedenbouwkundige handelingen en verkaveling van gronden) en/of inzake milieu (exploitatie van ingedeelde inrichtingen of activiteiten). De aanvraag voor een stedenbouwkundige en milieuvergunning is gebundeld in één enkele procedure: de omgevingsvergunning. Die is definitief in werking getreden op 1 januari 2018. Voor een nieuwe inplanting of verandering van een bestaande inrichting  die nodig is voor insectenkweek, zal u doorgaans steeds een aanvraag moeten doen via het omgevingsloket.

Het  omgevingsvergunningsdecreet en het omgevingsvergunningsbesluit leggen de procedures vast m.b.t. de omgevingsvergunning. In een omgevingsvergunning zit een ruimtelijk luik en een milieuluik.  

  • De inhoudelijke bepalingen inzake de ruimtelijke ordening, zoals de regels die een vergunningsplicht of meldingsplicht opleggen, zijn opgenomen in de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) en in zijn uitvoeringsbesluiten. 
  • De inhoudelijke milieubepalingen zijn opgenomen in titel IV en V van het decreet algemene bepalingen milieubeleid (DABM) en in VLAREM II en III (Besluit van de Vlaamse regering van 1 juni 1995 houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne). VLAREM II bevat ook de indelingslijst (bijlage I) en de milieuspecifieke procedures zoals de evaluaties en de afwijkingsprocedure. 

Hoewel de kweek van insecten (uitgezonderd soorten die door hun agressiviteit, giftigheid of gedrag een gevaar inhouden cf. Rubriek 9.2.1) als activiteit op zich niet indelingsplichtig is conform bijlage 1 van VLAREM II, is dit vaak wel het geval voor de andere activiteiten of infrastructuur die verbonden zijn aan deze insectenkweek. Hierbij kan je denken aan verwarmingstoestellen, airco’s, compressoren, opslag van gevaarlijke producten/gassen, enz. In de meeste gevallen zal een bedrijf dat zich toelegt op de kweek van insecten een inrichting van de tweede klasse zijn op basis van deze aanhorigheden. Hiervoor is het college van burgemeester en schepenen van de betrokken gemeente bevoegd, tenzij het bedrijf op grondgebied van twee gemeenten gelegen is waardoor de deputatie van de betrokken provincie bevoegd zal zijn.

Ga dus steeds na of de inrichtingen of activiteiten en stedenbouwkundige handelingen nodig voor uw project vergunningsplichtig zijn!

Voor meer info, zie het overzicht van de te vervullen formaliteiten i.k.v. de omgevingsvergunning.

Voor specifiek advies met betrekking tot de ruimtelijke en milieu-aspecten van uw omgevingsvergunningsaanvraag kan u contact opnemen met gop.omgeving@vlaanderen.be (Departement omgeving) 

Feed

Noot: In de Europese verordening 1069/2009 wordt bepaald dat insecten, indien door de mens gehouden voor de productie van voedsel, wol, bont, veren, huiden of een ander dierlijk product of voor andere veeteeltdoeleinden, behoren tot de landbouwhuisdieren. Dit impliceert dat houders van insecten eveneens moeten voldoen aan de diervoederregelgeving. Ook wanneer de insecten zelf niet bestemd zijn voor diervoeder.

Volgende verordeningen, en bijhorende nationale / regionale wetgeving, zijn van toepassing bij het kweken van insecten én het voederen van insecten(meel) aan dieren:

  • Verordening 999/2001 (BSE-verordening): N.a.v. de BSE-crisis, waarbij slecht behandeld diermeel afkomstig van rundvee verantwoordelijk was voor de verspreiding van BSE, is eind 2000 besloten door de Europese Unie om het gebruik van al het diermeel, inclusief insectenmeel, in het veevoeder te verbannen (= feedban). Tegenwoordig zijn er verschillende versoepelingen van de feedban toegelaten m.b.t. insectenmeel:
    • Insectenmeel van 7 insectensoorten werd vanaf 1 juli 2017 toegelaten als voeder in de aquacultuur
    • Insectenmeel werd vanaf 22 juni 2021 toegelaten als voeder voor niet-herkauwers (varkens en pluimvee)
  • Verordening 1069/2009 (verordening dierlijke bijproducten): Deze verordening bepaalt dat insecten verwerkt dienen te worden volgens de Europese regels m.b.t. dierlijke bijproducten vooraleer ze als verwerkte dierlijke eiwitten vervoederd kunnen worden aan voedselproducerende dieren. Deze verwerkingsmethoden zijn vastgelegd in de uitvoeringsverordening 142/2011.

  • Naast bovenstaande verordeningen, moeten insectenkwekers eveneens voldoen aan de algemene regelgeving rond handel, voederhygiëne en diergezondheid, vervat in volgende verordeningen:
    • Verordening 767/2009 (voorwaarden voor gebruik en in handel brengen van diervoeders)
    • Verordening 183/2005 (voorschriften voor diervoederhygiëne, zie ook FAQ van FAVV)
      • Exploitanten die insecten voor diervoeder produceren, moeten zich registreren bij de nationale bevoegde autoriteiten i.e. het FAVV (art. 9) en voldoen aan de algemene eisen die zijn opgenomen in bijlage I, deel A van de tekst. Bijlage I, deel B bevat verschillende aanbevelingen voor de ontwikkeling van gidsen voor goede praktijken met betrekking tot primaire productieactiviteiten. Bijlage III beschrijft algemene praktijken met betrekking tot het voederen van hun insecten (inclusief opslag en distributie)
      • Exploitanten die insecten produceren voor diervoeder in 'andere stadia dan de primaire productie' - dat wil zeggen vanaf het stadium van doden tot verdere verwerkingsfasen - moeten voldoen aan de specifieke hygiëne-eisen die zijn vastgelegd in bijlage II. Deze eisen hebben betrekking op de faciliteiten en uitrusting, het personeel, de opslag- en transportactiviteiten, de verplichte bemonsteringsplannen, maatregelen voor het bijhouden van gegevens, klachten en het terugroepen van producten)
    • Verordening 2002/32 (ongewenste stoffen in diervoeding).

Voor de toepassing van deze verordeningen op Belgisch grondgebied, zie www.favv.be > Professionelen > Dierlijke productie > Diervoeders > Gebruik van insecten in diervoeders

Als u insecten verwerkt tot diervoeder, dan wordt u door het FAVV en OVAM beschouwd als een verwerker van categorie 3-materiaal. Hiervoor zijn volgende verplichtingen van toepassing:

Zie ook:

Contactpersonenchristophe.keppens@favv.be (FAVV) of quentin.dumontdechassart@sante.belgique.be (FOD volksgezondheid)

Food

Zie de Q&A over de toepassing van de Novel Food wetgeving inzake insecten (14/01/2021) in België van de FOD volksgezondheid. Hier staat ook de actuele lijst van toegelaten insectensoorten en bereidingen op Belgisch grondgebied.

Zie ook de pagina van de Europese commissie met de actuele lijst van toegelaten insectensoorten en bereidingen op Europees grondgebied.

Volgende Europese regelgeving is van toepassing voor de kweek van insecten als humane voeding:

  • Verordening 2015/2283 (novel food verordening): zie www.afsca.be/levensmiddelen/insecten/ voor alle laatste info over het beleid rond insecten bestemd voor humane consumptie.
  • Daarnaast moeten producenten, -verwerkers, -handelaars en -verdelers van insecten bedoeld voor humane voeding eveneens voldoen aan de algemene hygiënevoorschriften die van toepassing zijn op levensmiddelen. Deze zitten vervat in volgende verordeningen:
    • Verordeningen 178/2002 (algemene wetgeving voor levensmiddelen)
    • Verordening 852/2004 (levensmiddelenhygiëne)
      • Exploitanten die insecten voor menselijke consumptie produceren, moeten zich bij de nationale bevoegde autoriteiten (FAVV) registreren, hen op de hoogte stellen van de activiteiten die onder hun controle vallen (art. 6.2) en voldoen aan de algemene eisen in de bijlage I, deel A van de tekst. Bijlage I, deel B bevat verschillende aanbevelingen voor de ontwikkeling van gidsen voor goede praktijken met betrekking tot primaire productieactiviteiten.
      • Exploitanten die insecten voor menselijke consumptie produceren, in 'andere stadia dan de primaire productie', dwz vanaf het stadium van het doden tot de verdere verwerkingsfasen, inclusief distributie, moeten voldoen aan de hygiëne-eisen uit bijlage II. Dit betreft faciliteiten en uitrusting, personeel, opslag- en transporthandelingen, verplichte bemonsteringsplannen, maatregelen voor het bijhouden van gegevens, klachten en terugroepen van producten.
    • Verordening 853/2004 (hygiënevoorschriften van voor menselijke consumptie bestemde producten van dierlijke oorsprong)
    • Verordening 2017/625 (organisatie van de officiële controles van voor menselijke consumptie bestemde producten van dierlijke oorsprong)
    • Verordening 183/2005 (voorschriften voor diervoederhygiëne, zie ook FAQ van FAVV)
      • Ook exploitanten die insecten produceren die niet voor diervoeder bestemd zijn, moeten voldoen aan bijlage III. Deze bijlage beschrijft algemene praktijken met betrekking tot het voederen van hun insecten (inclusief opslag en distributie).

Voor meer info, zie:

Contactpersoonnovelfood@health.belgium.be (Isabelle Laquière of Jean Pottier, FOD volksgezondheid)

Wettelijke vereisten voor restsubstraat insecten

De bevoegde Gewestelijk overheden hebben een gezamenlijke nota opgesteld om het statuut van dit restsubstraat te verduidelijken. Dit restsubstraat zal immers naast de uitwerpselen van de insecten ook ongebruikt voeder voor de insecten en resten van de insecten zelf bevatten. Kort samengevat zijn volgende eisen van toepassing voor het restsubstraat, ongeacht het substraat waarop insecten gekweekt worden:

  • Grondstoffenverklaring OVAM

Alle info m.b.t. deze grondstoffenverklaring vindt u op deze webpagina van OVAM

Contactpersoon: katleen.van.den.eynden@ovam.be

  • Hygiënisatie (1u op 70° verhitten):

Dit kan gebeuren door erkend verwerker of erkend vergister/composteerder. Een overzicht van erkende verwerkingsinstallaties in het kader van de verordening dierlijke bijproducten vindt u op de website van VLM (Vlaamse Land Maatschappij).

Contactpersoon: Bart.Willaert@vlm.be

Noot: Naast de grondstoffenverklaring en hieropvolgende hygienisatie (i.e. sterilisatie) van het restsubstraat, moet voldaan worden aan bijkomende verplichtingen naargelang het verkregen statuut van het product (bv. ontheffing FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu voor het verhandelen van een meststof, bodemverbeterend middel of teeltsubstraat)

Handel

De invoer van insecten voor humane consumptie uit derde landen moet vanaf 21/04/2021 voldoen aan volgende diergezondheidscertificaten voor insecten: Uitvoeringsverordening ter bepaling van certificaten voor binnenkomst in de EU en verplaatsingen binnen de Unie

Dit gezondheidscertificaat is bestemd voor insecten voor humane consumptie die in derde landen:

  • afkomstig zijn uit geregistreerde inrichtingen, met een op HACCP gebaseerd autocontrolesysteem die regelmatig gecontroleerd worden door de autoriteiten
  • geproduceerd zijn volgens de Europese regelgeving wat betreft hygiëne, verpakking …
  • in de handel mogen worden gebracht in de EU overeenkomstig VO 2015/2283
  • voldoen aan de Europese normen voor residuen van pesticiden

Insecten mogen alleen ingevoerd worden vanuit derde landen waarmee de EU een overeenkomst heeft. Op 1/01/2021 is dit het geval voor Zwitserland, Canada en Zuid-Korea.

Subsidies

Erkende landbouwers die voldoen aan de VLIF-voorwaarden komen in aanmerking komen voor 30% investeringssteun voor de noodzakelijke investeringen om insecten te kweken. Zie meer info m.b.t. de voorwaarden en procedure.

Aan verschillende subsidies zijn wel opleidingsvereisten gekoppeld. Zie de vereisten waaraan de steunaanvraag voor subsidies vanuit het Departement Landbouw en Visserij moet voldoen.

Handleiding voor kwekers en verwerkers van insecten

In mei 2021 publiceerde het Departement Landbouw en Visserij deze handleiding voor insectenkwekers en -verwerkers. De insectenhandleiding geeft een volledig overzicht van de principes en aandachtspunten om zelf van start te gaan met insectenkweek. Je krijgt onder meer een blik op de wetgeving, de productiesystemen, het oogsten, de bewaring, de verwerking, de verpakking, de bedrijfsvoering en het dierenwelzijn.

Meer info

Voor meer vragen m.b.t. (de initiatieven van) het strategisch platform insecten kan u volgende contactpersonen binnen het beleidsdomein Landbouw en Visserij contacteren:

  • Departement Landbouw en Visserij (voorzitter stuurgroep en strategisch platform insecten): Evelien Decuypere, e-mail: evelien.decuypere@lv.vlaanderen.be, Tel. 02 552 79 70
  • Instituut voor Landbouw, Voeding- en visserijonderzoek (voorzitter werkgroep onderzoek): Veerle Van linden, e-mail: veerle.vanlinden@lv.vlaanderen.be, Tel. 09 272 28 11